Een unieke cultuur met
eeuwenoude tradities

Gezellige dorpjes en
een subtropisch klimaat

Mooie stranden en kristalhelder zeewater

Ongerepte natuur en magische
‘sculptured’ bergen

Heerlijk authentiek
"Sardijns" eten

Geschiedenis Sardinië

Prehistorie

Sardinië behoort (geologisch gezien) tot de oudste formaties van Europa. Het eiland is 600 miljoen jaar geleden gevormd.

Het eerste volk dat zich op het eiland vestigde, kwam waarschijnlijk via een natuurlijke landengte die ooit Toscane met Sardinië verbond, zo’n 450.000 - 150.000 jaar geleden. Sporen hiervan zijn gevonden in de streek Anglona, bij Perfugas.

Bij Oliena in de Corbeddu grot zijn sporen gevonden van menselijke activiteit gedurende de periode 14000 - 12000 v.C. Voor de tussenliggende periode zijn geen gegevens beschikbaar.

Geschiedenis Sardinië - Prolagus Sardus
Prolagus Sardus

In het Paleolithicum en Mesolithicum bestonden er alleen groepen jagers-verzamelaars die voldoende territorium nodig hadden om te kunnen overleven. Het lijkt er op dat Sardinië groot genoeg was voor een beperkt aantal van deze groepen. Dit blijkt ook uit de resten van de fauna die leefde op het eiland en waar op gejaagd kon worden, zoals het hert en de Prolagus Sardus, een inmiddels uitgestorven diersoort, die alleen voorkwam op Sardinië en Corsica.

In het Neolithicum (6000 - 2700 v.C.) speelde de Monte Arci een belangrijke rol. De uitgedoofde vulkaan was een van de centrale vindplaatsen van obsidiaan dat gebruikt werd voor pijlpunten, speerpunten en snijwerktuigen. Ook nu nog kan het vulkanische glas gevonden worden op de berghellingen. In verscheidene delen van het westelijke Middellandse Zeegebied zijn artefacten van obsidiaan teruggevonden die te herleiden zijn tot vindplaatsen op de Monte Arci. Er waren in die tijd dus al intensieve contacten tussen Sardinië en de omliggende gebieden.

Geschiedenis Sardinië - Domus de Janas
Domus de Janas

De bekendste culturen uit het Neolithicum zijn: de cultuur van Bonu Ighinu en de cultuur van Ozieri. Van deze culturen zijn sporen teruggevonden in de vorm van keramiek aardewerk, bewerkte botten en stenen. Op Sardinië zijn nog steeds Dolmen en Domus de Janas te vinden die stammen uit de cultuur van Ozieri.

Geschiedenis Sardinië - Vazen Campaniforme (klokkencultuur)
Vazen Campaniforme (klokkencultuur)

Tijdens de Kopertijd (2700 - 1800 v.C.), nam de activiteit van het delven van metalen toe (koper). De cultuur van Ozieri ging over in de culturen van Filigosa en Abealzu, de cultuur van Monte Claro en Campaniforme (klokkencultuur). Van deze culturen zijn vele sporen teruggevonden in de vorm van o.a. vazen met decoratie, knopen, wapens, wijnflessen, kommen en diverse koperen voorwerpen.

Geschiedenis Sardinië - Bronzen beeldje Nuraghe tijd
Bronzen beeldje Nuraghe tijd

De Bronstijd (1800 - 538 v. C.) in Sardinië wordt gekenmerkt door de typische bouwwerken in natuursteen die Nuraghi genoemd worden.
Er zijn nog steeds zo’n 7000 Nuraghi te vinden in Sardinië. De meest bekende is wel de Nuraghe van Barumini in de provincie van Cagliari. Er is maar erg weinig bekend over de Nuraghe cultuur, of beter gezegd het Nuraghe tijdperk. Wat we weten komt van archeologisch onderzoek.
Ook van de Nuraghe tijd zijn vele sporen teruggevonden: o.a. keramiek, glas, sieraden, wapens, beeldjes in brons, vazen, gedecoreerd aardewerk en grote potten.

Al sinds 9000 v.C. zijn er externe contacten met volken uit Klein-Azië, Noord-Afrika, het Iberische schiereiland en Ligurië. Maar deze externe contacten intensiveerden met de introductie van brons en de brons bewerking rond 1800 v.C., die van ijzer rond 900 v.C. en de verspreiding van de druif en de olijf in de Mediterrane gebieden. Door deze nieuwe impulsen veranderden de economische en sociale structuren. De Nuraghe tijd is dan ook onderverdeeld in 5 verschillende periodes tussen 1800 en 238 v.C.

Nuraghe periode I: 1800 - 1500 v.C. / Bonnannaro cultuur

Geschiedenis Sardinië - Protonuraghe
Protonuraghe

Rond 1800 v.C. ontwikkelde zich op heel Sardinië een cultuur die de cultuur van Bonnannaro wordt genoemd.
In deze vroegste fase van de Nuraghe cultuur ontstonden de eerste bouwwerken met een simpele structuur (platformen met een doorgaande gang). Deze bouwwerken worden Protonuraghe genoemd.

De gemeenschappen kunnen worden omschreven als pastori-guerrieri (herder-krijgers), die gebruik maakten van versterkte plaatsen om hun territorium onder controle te houden. Veeteelt was dus het belangrijkste bestaansmiddel en in mindere mate de landbouw. Waterbronnen hadden een centrale plaats in het religieuze leven van de mensen. Het gebruik en de bewerking van koper, zilver en brons was bij al hen bekend.

Nuraghe periode II: 1500 - 1200 v.C.

Geschiedenis Sardinië - Nuraghe monotorre
Een Nuraghe monotorre

Deze periode kenmerkt zich door het grote aantal simpele Nuraghi (monotorre). In bepaalde gebieden zijn er zelfs wel negen Nuraghi gebouwd op zo’n 10 km². Omdat er geen hiërarchie aanwezig is, wordt verondersteld dat de Nuraghi bewoond werden door een gemiddelde familie van 6 personen met een familiehoofd (clanhoofd) en dat deze op gelijke voet stonden met elkaar.

Het is ook de tijd waarin in het oosten de Myceense cultuur op haar hoogtepunt komt en er contacten zijn tussen Sardinië en de Myceniërs. Ongetwijfeld hebben de Myceniërs invloed gehad op de bouwstijl van de Nuraghi, maar de architectuur is niet van hen overgenomen zoals aanvankelijk gedacht werd.

 

 

Nuraghe periode III: 1200 - 900 v.C.

Geschiedenis Sardinië - Complexe Nuraghe
Een complexe Nuraghe

In deze periode is het onrustig in het Middellandse Zeegebied. Griekenland wordt binnengevallen waardoor de Myceense cultuur verdwijnt en de Zeevolken vallen Egypte aan. In deze periode ontstaan de complexe Nuraghi, een teken dat de samenleving complexer werd en de politieke en economische macht meer geconcentreerd werd in handen van het stamhoofd.

De contacten met het oostelijke Middellandse Zeegebied bleven bestaan (vooral Cyprus). En naast landbouw en veeteelt nam de handel en de bewerking van brons een belangrijke plaats in het economische leven.

Nuraghe periode IV: 900 - 538 v.C. en V: 538 - 238 v.C.

Geschiedenis Sardinië - Pozzo Santa Cristina
Pozzo Santa Cristina

Rond 1000 v.C. gingen Fenicische schepen inhammen in de Sardijnse kust gebruiken als haven. De Feniciërs kwamen oorspronkelijk uit het gebied dat tegenwoordig Libanon heet en dreven handel in het Middellandse Zeegebied. Ze richtten in het hele gebied steunpunten op. Toen de handel ongeveer 200 jaar later toenam, stichten zij de steden Nora, Sulcis, Tharros en Olbia, en later Bithia en Karalis (het huidige Cagliari). Maar de verstandhouding met de plaatselijke stamhoofden taande snel.

Na een korte periode van vrede vielen de Nuraghische volken de Fenicische nederzettingen aan, die daarom in 509 v.C. Carthago om hulp vroegen.
In deze periodes werden er geen nieuwe Nuraghi gebouwd, ook al bleven veel Nuraghi in het binnenland in gebruik als vesting of verdedigbare plaats of zelfs in een enkel geval als cultusplaats. De hiërarchisering van de samenlevingen versterkte door de toenemende concentratie van economische middelen bij de lokale stamhoofden. Aan de kusten ontstonden de eerste nederzettingen onder invloed van de contacten met de kooplieden.

De Carthagen en Romeinen

Geschiedenis Sardinië - Tophet
Tophet: heilige plaatsen waar kleine kinderen
geofferd en begraven werden

Na de Feniciërs namen de Puniërs (uit de oorspronkelijke Fenicische kolonie Carthago) in dat deel van de Middellandse zee de macht over. Dit was rond 538 v.C. De Puniërs breidden hun invloed uit tot bijna geheel Sardinië.
Door de Punische overheersing van grote delen van Sardinië werden de Sardische stammen die vasthielden aan hun eigen cultuur naar de binnenlanden gedrongen.
Tot 238 v.C. was het gebied onder leiding van Carthago en leefde de bronstijdcultuur min of meer naast de Fenicische/Punische cultuur.

Het eiland stond in Carthago bekend als Ichnusa.

Bijzonder uit deze tijd is de productie van sieraden in goud en zilver en diverse soorten edelstenen (gebruik van jasper, koraal) uit Tharros die overal in het westelijke deel van het Middellandse Zeegebied zijn teruggevonden.

Geschiedenis Sardinië - Gouden armband Geschiedenis Sardinië - Punisch (klei)masker Geschiedenis Sardinië - Glazen fles
Gouden armband Punisch (klei)masker Glazen fles

Uit de Punische periode stammen ook de eerste geslagen munten (3e eeuw v.C.), naar voorbeeld van Carthago die met het slaan van munten begon om de huurlingen uit het leger te betalen. De Sardische munten hadden meestal een beeltenis van Kore-Demeter (Griekse godinnen) op de voorzijde en op de achterzijde van een korenhalm of een paard.

De Romeinen wonnen de 1e Punische oorlog en annexeerden Sicilië in 241 v.C. En in 238 v.C. ook Sardinië en Corsica. Zij werden gezien als één provincie en werden de 2e provincie van het toekomstige Romeinse Rijk.

Rome moest vervolgens legers naar Sardinië sturen om het gebied volledig te onderwerpen. Er waren talrijke opstanden van de Fenicische bevolking die samen met de Nuraghe bevolking werkten om de Romeinen buiten te houden. De Nuraghe cultuur stierf uit, maar bewoners vergaten hun achtergrond niet en verzetten zich nog vele malen tegen de Romeinse overheersing.
In de periode van 177 - 115 v.C. vonden dan ook duizenden Sarden de dood of werden afgevoerd naar Rome om als slaven te worden verkocht. Het grote aanbod had tot gevolg dat de prijzen van slaven sterk daalden en sindsdien noemden de Romeinen dit fenomeen sardi venales.

Geschiedenis Sardinië - Amfitheater in Cagliari
Amfitheater in Cagliari

Bijna 700 jaar lang regeerden de Romeinen over Sardinië.

Reeds vroeg was het eiland een graan-leverancier van de stad Rome. Maar ook zout, olijfolie, graniet, lood en zilver werden geëxporteerd.
De Romeinen verbeterden de infrastructuur op het eiland, maar beperkten zich vaak tot de kuststreek en sloegen het binnenland over. De grote heirbaan op het eiland liep in een grote S-vorm door de dalen van het eiland.
En natuurlijk werden er vele tempels, thermen en amfitheaters gebouwd.

De Romeinen gebruikten Sardinië ook als verbanningsoord voor politieke tegenstanders en misdadigers. Zij moesten in de mijnen werken: etswinning (ijzer, lood, koper, zilver en goud in de omgeving van Iglesiente) en zoutwinning (in de omgeving van Cagliari/Sinis).

Het religieuze leven in de Romeinse tijd op Sardinië kende een grote diversiteit door veel verschillende invloeden. Er waren oorspronkelijk Sardische invloeden en Fenische-Punische invloeden. En er kwamen nieuwe cultussen en vereringen die in de Romeinse periode in het hele rijk verbreid werden en aanhangers verkregen, waarvan het christendom de meest bekende is en uiteindelijk de staatsreligie zou worden. Nieuwe (oosterse) cultussen werden soms geïmporteerd doordat Sardinië als verbanningsoord fungeerde.

Geschiedenis Sardinië - Carnaval in Mamoiada
Carnaval in Mamoiada

De religieuze verscheidenheid op het eiland is terug te zien in de rijkdom aan archeologische vondsten en de historische bronnen uit de periode van de Romeinse overheersing. De diversiteit is ook nu nog terug te zien in tradities en in de religieuze feesten op het eiland, waar de viering van de martelaren van de kerk met oeroude heidense gewoontes verweven werden om de Sardijnen dichter bij het christelijke geloof te krijgen.

Rond 27 v.C. wordt Sardinië gescheiden van Corsica en wordt een senaatsprovincie.

De Middeleeuwen

Geschiedenis Sardinië - Vroeg middeleeuwse kerk
Vroeg middeleeuwse kerk
San Gavino bij Porto Torres

Tegen het jaar 400 n.C. was het eens zo oppermachtige Romeinse Rijk definitief verdeeld geraakt in een oostelijk en westelijk deel. Het oostelijk deel (later Byzantische Rijk) bleef een belangrijke macht, maar het West-Romeinse Rijk verviel door allerlei interne en externe problemen al snel tot chaos en wist zich niet meer te herstellen. Een situatie waar de Germaanse “barbaren” dankbaar gebruik van maakten.

De Vandalen (Oost Germaans nomadisch volk) veroverden Carthago, waar zij zich vestigden. De Vandalen stichtten een eigen Koninkrijk in Noord-Afrika, het Vandaalse Rijk en onderwierpen Sicilië, Sardinië, Corsica en de Balearen in 455 n.C.

Bijna een eeuw lang bleven de Vandalen een belangrijke macht in het Middellandse Zeegebied. Pas in 533 n.C. werden zij door de Oost-Romeinse troepen, onder leiding van de Byzantijnse generaal Belisarius, verslagen in de omgeving van Carthago. Als volk verdwenen ze daarna.

Vanaf 455 n.C. spreekt men niet meer van provincie Sardinië maar van eiland Sardinië.

Geschiedenis Sardinië - Tharros
Tharros

In 534 n.C. doet generaal Belisarius een expeditie die hem Sardinië, Corsica en de Belearen oplevert. Sardinië werd toen een van de zeven Afrikaanse provincies van het Oost-Romeinse Rijk. De Byzantijnen hielden het eiland lang bezet en in Karalis, dat tegen 600 n.C. Cagliari werd, was een aartsbisdom gevestigd.

Vanaf 711 n.C. vielen de Arabieren regelmatig het eiland aan. Om die reden werd in de 9e eeuw n.C. Tharros verlaten, na meer dan 1800 jaar bewoning, en het huidige Oristano gebouwd.

In naam maakte het eiland nog steeds deel uit van het Byzantijnse Rijk, maar in de praktijk vormde er zich, vanaf 900 n.C., een politiek bestel uniek voor de geschiedenis van Sardinië, waarin het territorium verdeeld werd in 4 “Giudicati” (vorstendommen): Gallura, Torres, Arborea en Cagliari.

Paus Bonifatius VIII ondertekende in 1295 n.C. de pauselijke bul waarbij Jacobus II van Aragon werd benoemd tot koning van Corsica en Sardinië. Op 12 juni 1323 n.C. landde het Aragoneze leger op Sardinië.

Geschiedenis Sardinië - Kathedraal Santa Maria, Alghero
Kathedraal Santa Maria, Alghero

De Spaanse verovering verliep langzaam: de heersers van Arborea voerden langdurig oorlog tegen de indringers, er waren opstanden in Alghero en in 1355 n.C. werd de Spaanse Kroon gedwongen de zes grootste steden een vorm van parlement toe te staan.
De Aragonezen kregen pas in 1409 n.C. definitief de macht in handen, toen het vorstendom Arborea na de Slag van Sanluri was verwoest en werd vervangen door het markizaat Oristano.

In de Spaanse tijd werden de eerste universiteiten gesticht: die van Sassari in 1562 n.C., van Cagliari in 1620 n.C. De cultuur van de Spanjaarden was zo sterk dat nu nog rond Alghero een Catalaans dialect wordt gesproken.

Na de Vrede van Utrecht in 1714 n.C. werd het eiland, door de Spanjaarden, afgestaan aan Oostenrijk, dat het vervolgens bij het Verdrag van Londen overdroeg aan koning Vittoro Amedeo II van Savoye, toen zij Sicilië; met Spanje ruilden voor het eiland Sardinië.

Koninkrijk Sardinië

Van 1720 n.C. tot 1861 n.C. vormde Sardinië met Piëmonte het Koninkrijk Sardinië.
De naam Koninkrijk Sardinië is enigszins misleidend daar het grootste deel van het rijk - inclusief de hoofdstad Turijn - op het vasteland lag. De reden hiervoor was van politieke aard. Savoye was een hertogdom, maar met het door Savoye verkregen eiland Sardinië was vanouds de koningstitel geassocieerd. Om het gehele rijk nu tot koninkrijk te verheffen werd de naam veranderd in Sardinië.

Geschiedenis Sardinië - Giuseppe Garibaldi
Giuseppe Garibaldi,
later de nationale held van Italië

In 1796 n.C. veroverde Napoleon Bonaparte heel Noord-Italië, waarop de Savoyes naar het eiland Sardinië vluchtten. Het Koninkrijk kwam in 1814 n.C. terug op de kaart en werd uitgebreid met de Republiek Genua als bufferstaat tegen Frankrijk.

In 1850 n.C. installeerde Victor Emanuel II een liberale regering onder graaf Camillo Benso di Cavour en werd de drijvende kracht achter de Italiaanse eenheidsbeweging (Risorgimento). Sardinië vocht in de Krimoorlog met Turkije, Engeland en Frankrijk tegen Rusland.
In 1859 n.C. trok Victor Emanuel II samen met Frankrijk ten strijde tegen Oostenrijk. Sardinië verkreeg in 1860 n.C. het door Napoleon veroverde Lombardisch-Venetiaans Koninkrijk door ruil met Savoye en Nice van Frankrijk. Datzelfde jaar sloten Parma, Toscane, Modena en Romangna zich bij Sardinië aan en begon Giuseppe Garibaldi met zijn campagne om Zuid-Italië te veroveren.

 

Op 17 maart 1861 n.C. werd het koninkrijk Italië uitgeroepen met Victor Emanuel II als koning. Sardinië als land hield op te bestaan.

Koninkrijk Italië

In 1883 n.C. reden de eerste treinen tussen Cagliari en Sassari, de belangrijkste steden van Sardinië.

Geschiedenis Sardinië - Grazia Deledda
Grazia Deledda

En onder Mussolini werden de moerassen bij Oristano drooggelegd en werd de grondslag gelegd voor de meest succesvolle landbouw gemeenschap op Sardinië, Arborea. Ook stichtte Mussolini Carbonia, zo genoemd vanwege de rijke steenkoolmijnen in dit gebied.
De eerste dagbladen werden opgericht en Nuoro werd het centrum van een culturele beweging met onder andere de Nobelprijs winnende romanschrijfster Grazia Deledda.

In de tijd van de Tweede Wereldoorlog nam het belang van de steenkool af en die van de toeristische sector toe. Vele pogingen om werkgelegenheid te creëren zijn mislukt doordat de transportkosten hoog lagen en niet de goedkope arbeidskrachten konden compenseren.

Italië

Op 31 januari 1948 werd Sardinië een autonome regio van Italië. Het droogleggen van de kustmoerassen was cruciaal voor de ontwikkeling van het eiland. Op de prachtige kusten, duizenden jaren lang verlaten en zelfs gemeden, konden nu vakantieoorden worden gebouwd. Nieuwe luxe villa’s en vakantiedorpen ontstonden en de Costa Smeralda werd wereldberoemd als exclusief vakantiegebied.

Drooggelegd land kon voor het eerst ook worden gebruikt voor landbouw, en groentekwekerijen en boomgaarden konden worden aangelegd. Als gevolg daarvan veranderde de economie.

De vlag van Sardinië

Geschiedenis Sardinië - Vlag van Sardinië

De vlag van Sardinië, of de Vier-Moren-Vlag, is het officiële embleem van de autonome regio Sardinië.
Er gaan verschillende verhalen dat het symbool terug gaat tot 1017 n.C., maar het eerste verband met Sardinië stamt uit de 14e eeuw, als officieel symbool van het koninkrijk.

Sinds de 18e eeuw hielden de Moren hun hoofd naar links en hielden zij de witte band voor hun ogen.

Geschiedenis Sardinië - Wapen van Sardinië

De officiële erkenning van de vlag van Sardinië binnen Italië kwam in 1952 met een presidentieel besluit. Een regionale wet veranderde in 1999 de vlag: de Moren kijken nu naar rechts en de witte banden bedekken de voorhoofden.

Op het wapen van Sardinië kijken de Moren nog steeds de andere kant op en zijn hun ogen bedekt door een blinddoek.

Overzicht geschiedenis van Sardinië

Italië
Sardinië: autonome regio
1948 - heden
Koninkrijk Italië
Sardinië wordt samen met Piëmonte onderdeel van Koninkrijk Italië
1861
Koninkrijk Sardinië
Onder het huis van Savoye, vanaf 1847 samen met Piëmonte
1720
Koninkrijk Sardinië
Aragon / Spaanse overheersing
1324
Middeleeuwen
4 autonome vorstendommen
Torres, Arborea, Gallura, Cagliari
900 n.C.
Byzantium
Een van de 7 Afrikaanse provincies van Oost-Romeinse Rijk
534 n.C.
Vandalen 456 n.C.
Romeinse tijd
Sardinië wordt samen met Corsica een Romeinse provincie
27 v.C.: Sardinië wordt gescheiden van Corsica en wordt een senaatsprovincie
238 v.C.
IJzertijd
Nuraghe periode V
Puniërs / tijdperk van het schrift én verstedelijking
538 v.C.
Bronstijd
Nuraghe periode IV
Feniciërs, rond 730 v.C. bouw 1e Fenische havens
900 v.C.
Nuraghe periode III
Nuraghische dorpen verschijnen: complexe Nuraghe
1200 v.C.
Nuraghe periode II
Eenvoudige nuraghe verschijnen: Monotorre
1500 v.C.
Nuraghe periode I: cultuur van Bonnanaro
Protonuraghe aan de rand van de hoogvlakten
1800 v.C.
Kopertijd
Campaniforme: klokkenbekercultuur
Er worden rechthoekige of ronde woningen gebouwd
2200 v.C.
Monte Claro 2500 v.C.
Filigosa/Abealzu 2700 v.C.
Neolithicum
Ozieri: Dolmen en Domus de Janus
Overal op het eiland ontstaan dorpen en doden worden begraven in Domus de Janus
3.500 v.C.
Bonu Ighinu
Kleine gemeenschappen leven van het schapen- en geitenfokken
4500 v.C.
Su Carroppu / Filiestru / Grotta verde 6000 v. C.
Mesolithicum
Corbeddu grot, Oliena 12.000 v.C.
Paleolithicum
Corbeddu grot, Oliena 14.000 v.C.
Perfugas 400.000 v.C.